CÚP KARAKU CHO HỌC SINH Ở TOKYO
Năm nay, Cúp Karaku, cuộc thi rakugo cho học sinh, sẽ kỷ niệm 20 năm.
Ban đầu nó vốn được giới hạn
cho người trên 18 tuổi đang học đại học hoặc trường nghề.
Đúng vậy.
Họ bảo tôi thế,
nhưng tôi đã yêu cầu cho phép học sinh cấp ba được tham gia.
Tôi chẳng mấy khi được xem dân nghiệp dư diễn
và càng ít có cơ hội được thấy người trẻ tuổi lên sân khấu.
Nên tôi đã ích kỷ yêu cầu được xem càng nhiều kiểu rakugoka càng tốt.
Thì ra đó là lý do.
- Tôi không như cô hình dung hả? - Sao ạ?
Người ta thường bảo tôi
là họ tưởng tôi trông đáng sợ hơn.
Dù sao thì việc của tôi là gây cười cho người khác mà.
Không cần phải căng thẳng vậy đâu. Cứ thư giãn đi.
Tôi xin lỗi.
Tại sao ngài muốn làm giám khảo cho cuộc thi năm nay?
Một phần vì năm nay là kỷ niệm 20 năm.
Nhưng chủ yếu là vì tôi muốn giới trẻ thấy được rakugo tuyệt vời ra sao.
Phần lớn giới trẻ ngày nay chưa từng đi xem trình diễn rakugo.
Tôi thấy đó là tình cảnh đáng báo động.
Tôi hiểu rồi.
Ngài rất muốn quảng bá văn hóa rakugo đến giới trẻ ngày nay.
Tất nhiên rồi.
Cô thử nghĩ mà xem.
Không thu hút được khán giả mới thì nghệ thuật trình diễn làm gì có tương lai?
Ngày nay có quá nhiều hình thức giải trí
nên chúng tôi phải tìm mọi cách để đảm bảo…
văn hóa rakugo không lụi tàn.
Phải rồi.
Tôi muốn biết các nghệ sĩ trẻ nghĩ gì về rakugo ngày nay.
Liệu tôi có được trò chuyện với nhà vô địch cuộc thi này không?
Ngài sẽ làm vậy sao?
Tất nhiên rồi!
Nhà vô địch sẽ có cơ hội được trò chuyện với tôi.
PHỎNG VẤN ISSHO
Chà!
Hiểu rồi.
Ông ấy vẫn nhúng tay vào mọi thứ.
Nhóc đến để xin sư phụ cho tham gia cuộc thi này à?
Vâng.
Vì nhóc nên anh nói thẳng.
Nhóc về đi, hoặc ở lại dọn dẹp sân vườn cùng anh.
Lựa chọn kiểu gì vậy?
Cúp Karaku này là cuộc thi dành cho dân nghiệp dư, đúng chứ?
Tham gia đồng nghĩa với việc tuyên bố "Tôi không phải dân chuyên".
"Tôi chỉ là dân nghiệp dư!" Hiểu ý anh chứ?
Việc đó
đi ngược lại với lời hứa của nhóc.
Nếu nhóc vô địch thì sao?
Được trò chuyện với sư phụ Issho à?
Nghe cứ như tra tấn. Anh mà là nhóc thì anh không ham đâu.
Nhưng đó là mục tiêu của em.
Mục tiêu của nhóc sao?
Trò chuyện với sư phụ Issho á?
Nhóc định nói gì?
Em muốn hỏi về lý do ông ta đuổi bố em.
Em cần một lý do.
Nhóc…
- Cảm ơn anh. - Hả?
Em biết anh cố cản em vì muốn tốt cho em.
Tuy nhiên…
có thể em sẽ không bao giờ có cơ hội như thế này nữa.
Vì vậy…
- Xin lỗi anh! - Này, đợi đã!
Mình biết việc này không vẻ vang gì.
Nhưng mình không muốn bỏ lỡ cơ hội này!
Mình phải thuyết phục sư phụ!
Được thôi. Sao lại không?
Sư phụ đồng ý ạ?
Ta vừa nói đồng ý mà.
Guriko đã nói với con tất cả những gì ta định nói rồi.
Dạ?
À, sư phụ nghe lén bọn con ạ?
Hai đứa to tiếng như thế thì làm sao mà không nghe thấy được!
Nhưng câu trả lời của ta cũng chẳng thay đổi được gì.
Như Masaki đã nói, cố ngăn cản con cũng bằng thừa.
Sư phụ…
Nhưng nếu tham dự Cúp Karaku, ta có một điều kiện cho con.
Jugemu.
Con phải thắng cuộc thi này bằng Jugemu.
Jugemu Jugemu Goko-no-Surikirezu…
Jugemu sao?
Sao thế, không tự tin à?
Không ạ, con làm được!
Con sẽ thắng cuộc thi này bằng cách kể Jugemu!
Vậy thì con nên bắt đầu luyện tập đi.
Vâng, thưa sư phụ!
Cảm ơn sư phụ!
TRƯỞNG BAN GIÁM KHẢO - ARAKAWA ISSHO
Chẳng giống kiểu của ông chút nào.
Trời ạ.
Lúc nào ông cũng tỏ ra liều lĩnh.
Jugemu là câu chuyện gây cười bằng cách
lặp đi lặp lại một cụm từ.
Nói cách khác,
sư phụ bảo mình phải chiến thắng chỉ bằng một cú đấm thẳng duy nhất.
Nhóc được cho phép rồi ư?
Xin lỗi về chuyện lúc trước. Em đã thiếu suy nghĩ.
Không, ý anh là…
Chỉ cần sư phụ đồng ý là được.
Nhưng Jugemu khó nhằn đấy.
Nó nổi tiếng đến mức những người chẳng biết gì về rakugo cũng biết.
Nếu ai cũng biết đến nó
thì sẽ chẳng mấy ai cười, vậy nên nó hiếm khi được trình diễn.
Nó chắc chắn không phải câu chuyện nên đem đi thi đấu.
Dẫu vậy…
em đã hứa với sư phụ là sẽ vô địch bằng Jugemu.
Thế nên em vẫn chọn nó.
Tất nhiên.
Vậy thì được rồi.
Đi thôi.
Hả? Đi đâu cơ?
Đi gặp anh Koguma.
Anh Koguma ư? Tại sao?
Anh sẽ cho nhóc biết lý do.
Bởi vì anh ấy là chuyên gia của Phái Shiguma
về văn học cổ điển.
Anh ấy siêu thông minh! Từng học Đại học Tokyo đấy!
Đại học Tokyo sao?
Anh ấy thuộc CLB rakugo ở đó!
- Gì cơ? - Câu lạc bộ rakugo!
Hỏi anh ấy là chuẩn nhất.
Chắc giờ này anh ấy đang ở thư viện.
Hãy đi gặp anh ấy. Chắc anh ấy sẽ sẵn lòng giúp đỡ.
THƯ VIỆN
Anh từ chối.
Mong anh cân nhắc lại!
- Xin anh đấy! - Không.
Không rõ đầu đuôi câu chuyện thế nào,
nhưng tham gia cuộc thi nghiệp dư dù em sắp gia nhập phái…
Quả là hạ cấp.
Không thể chấp nhận nổi.
Không thể tin nổi.
Không thể hiểu nổi.
Không ngờ anh ấy lại là kiểu người này.
Đôi lúc anh ấy hơi ngoa ngoắt.
Có nghe không vậy?
Có ạ! Bọn em xin lỗi!
Hơn nữa, đào tạo em là trách nhiệm của Kyoji.
Sao cậu ấy lại bỏ bê nhiệm vụ?
Em biết anh ấy không ở đây,
nhưng sao anh lại gọi trống không tên của tiền bối như vậy?
Đồ ngốc! Anh Koguma là tiền bối của anh Kyoji đấy!
Cái gì?
Anh ấy nhiều tuổi hơn và giàu kinh nghiệm hơn!
29 - 11 NĂM 28 - 9 NĂM
Xin lỗi vì anh không ra dáng đàn anh.
- Xin lỗi anh! - Xin lỗi anh!
Không sao. Anh không để bụng đâu.
Sao không đi gặp anh Kyoji của em đi?
Anh đừng như thế mà!
Xin hãy giúp em!
Em rất muốn giành Cúp Karaku!
Đó không phải việc của anh.
Thế nên em mới cầu xin anh!
Được thôi. Anh sẽ giúp.
- Dạ? - Dạ?
Đừng kề cà nữa. Lát anh có buổi diễn đấy.
Vào việc nhanh nào.
Hiểu rồi.
Anh đã nắm được tình hình.
Cho anh xem Jugemu của em đi.
Hả? Ngay đây ạ?
Chưa xem thì sao anh khuyên được?
Được rồi. Em bắt đầu đây.
JUGEMU
Mình ơi, ta làm gì đây?
Con mình ra đời được một tuần rồi.
Làm lễ bảy ngày tuổi à?
Ngốc ạ, lễ đầy tuần chứ.
Thì ra là vậy à?
Jugemu.
Hachigoro đã nhờ nhà sư đặt tên cho đứa con trai mới sinh.
Anh ta nhận được danh sách những cái tên tốt lành nhất
và kết hợp tất cả lại thành cái tên dài, gây ra nhiều hỗn loạn và hoang mang.
Nó đánh cháu và làm đầu cháu u một cục rồi!
Sao cơ?
Jugemu Jugemu Goko-No-Surikirezu Kaijari Suigyo No…
Mấu chốt của câu chuyện này chắc chắn là cụm từ lặp lại.
Và nó đòi hỏi…
kỹ năng phát âm cực tốt.
Phải nói được một chuỗi dài thật nhanh,
nhịp nhàng và dễ nghe.
…đánh vào đầu cháu ư?
Sao cơ? Jugemu Jugemu Goko-No-Surikirezu Kaijari Suigyo
No Suigyomatsu Ungyomatsu Furaimatsu Kuu-neru
Tokoro ni Sumu Tokoro Yaburakoji No Burakoji Paipo-Paipo Ponpoko-Na…
Nhưng nếu con bé làm được…
…No Ponpo-Ko-Pi No Cho-Kyumei-No-Chosuke nhà mình á?
Kin, để xem cục u của cháu nào.
Có thấy cục u nào đâu?
Cô chú nói tên cậu ta lâu quá
nên cục u tự xẹp rồi.
Chà, thật đáng kinh ngạc.
Không thể tin là em dám diễn ở nơi công cộng.
Nhưng anh bảo em diễn mà?
Ý anh là cho anh xem video luyện tập.
Anh hơi giật mình khi em bắt đầu diễn.
Vậy thì anh phải ngăn em lại chứ! Xấu hổ quá đi mất!
Anh thấy sao ạ?
- Em nghĩ đủ để ăn giải học sinh rồi. - Chưa đâu.
Jugemu là nền tảng của rakugo.
Nó là câu chuyện dành cho người mới tập rakugo.
Và phần lớn khán giả của Cúp Karaku sẽ giống với các thí sinh…
là dân không chuyên ở CLB rakugo của các trường cấp ba và đại học.
Tức là…
hầu hết khán giả đều có thể diễn Jugemu.
Họ từng xem các sư phụ diễn. Họ biết câu chuyện nghe như thế nào.
Sẽ không dễ để khiến họ cười.
Còn một vấn đề nữa.
Cúp Karaku có hai vòng trình diễn, vòng sơ loại và vòng chung kết.
LỌC HỒ SƠ
Dân chuyên chỉ chấm vòng chung kết,
nhưng khán giả vẫn vậy.
CHUNG KẾT (8N) SƠ LOẠI (30N)
Những người khác chắc chắn sẽ kể hai câu chuyện khác nhau ở hai vòng.
Nhưng muốn em vô địch bằng Jugemu, tức là sư phụ muốn em kể nó ở cả hai vòng.
Phải rồi.
Bản thân Jugemu đã là một bất lợi,
mà em còn phải diễn hai lần, ở vòng sơ loại và vòng chung kết.
Phản ứng của khán giả sẽ tệ đi ở lần diễn thứ hai
và điều đó ảnh hưởng đến điểm số.
Nếu muốn giành Cúp Karaku,
em phải kể một câu chuyện phức tạp hơn, đánh động khán giả từ nhiều góc độ.
Jugemu không hợp để làm vậy.
Nhưng em tin sư phụ chọn Jugemu là có lý do.
Nhưng em biết việc đó không hề dễ dàng.
Em nên cải thiện thứ gì? Cách phát âm ạ?
Em có biết cái kết nguyên bản của Jugemu không?
Không phải như em vừa diễn ạ?
Không. Trong cái kết nguyên bản,
Jugemu đã chết.
Khi lớn lên, cậu ấy và bạn bị rơi xuống sông.
Người bạn lập tức kêu cứu,
nhưng vì tên của Jugemu quá dài,
cậu ấy chết đuối trong lúc người ta gọi tên để cầu cứu.
Cái tên lẽ ra phải đem lại vận may đã khiến cậu ấy mất mạng.
Đó là câu chuyện mỉa mai về "cái gì quá cũng đều không tốt".
Em không hề biết đấy.
Tại em không nghiên cứu.
Em không quan tâm đến các câu chuyện à?
Em không muốn hiểu thêm về chúng ư?
Em…
Xem em diễn rakugo thì anh mới nhận ra.
Khi em đọc cái tên đó, em chỉ phát ra âm thanh.
Đó không phải câu từ.
Anh chỉ khuyên đến thế thôi.
Em tự mình nghĩ nốt đi.
Như các cụ đã nói, học bao nhiêu cũng không đủ.
Thưa anh…
Sao vậy?
Em biết là thật thất lễ nếu hỏi sau khi anh đã cho em lời khuyên,
nhưng tại sao anh đổi ý?
Mới đầu anh từ chối dữ lắm mà.
HIỆU SÁCH OHTA
Koguma, cậu chăm học ghê.
Không có gì đâu.
Chỉ là anh thù dai thôi.
Anh phải đi đây. Tự thân vận động đi nhé.
Xin lỗi đã làm phiền anh. Cảm ơn anh nhiều!
Khoan đã.
Em yêu cầu thêm một chuyện nữa được không?
XƯỞNG THREE
Không ngờ nhóc lại yêu cầu được xem anh ấy diễn để nghiên cứu.
Em tò mò mà.
"Không phải câu từ" ư?
Em không hiểu ý anh ấy là gì.
Vậy nên nhóc muốn xem và học hỏi?
Nhóc suy nghĩ thật đơn giản.
Vậy thì có gì sai ạ?
Không. Nhóc làm rất đúng.
Anh ấy nghiên cứu sâu mọi câu chuyện.
Không ai làm được như anh Koguma đâu.
Nhóc có thể học hỏi từ buổi diễn của anh ấy và hơn thế nữa…
Lúc lên sân khấu, anh ấy là con người khác hẳn.
ARAKAWA KOGUMA
Hoan nghênh và cảm ơn quý vị đã đến đây hôm nay.
Đó là anh Koguma sao?
Trông cứ như người khác vậy.
Các cụ thường nói: "Zenza còn không bằng con người".
Tôi nhận ra cách nói đó nghe hơi lạc hậu…
Nhưng đúng là trở thành rakugoka thực thụ đòi hỏi quá trình luyện tập khắc nghiệt.
Trước kia, việc đó còn khó khăn hơn nhiều.
Ở thời Edo, có một rakugoka tên Sanshotei Karaku.
Hả?
Ông là rakugoka chuyên nghiệp đầu tiên.
Karaku cực kỳ nổi tiếng.
Đó là nguồn gốc của cái tên Cúp Karaku. Nhóc không biết à?
Em biết chứ, nhưng anh ấy định kể chuyện gì thế?
Câu chuyện này
có tên Bầy cáo ở Imado.
BẦY CÁO Ở IMADO
Bầy cáo ở Imado.
Thông qua Ryosuke, học trò cấp zenza của Sanshotei Karaku, ta được nghe nói
về phong tục và rakugo ở thời Edo,
cùng với một sự việc bắt nguồn từ quá trình luyện tập khắc nghiệt.
KARAKU ĐỆ NHẤT
Em hiểu rồi…
Nhóc hãy xem cho kỹ.
Hồi đó, zenza không được trợ cấp.
Nhưng nghệ sĩ giải trí phải hết mình vì nghề,
nên không được phép đi làm thêm.
Zenza chỉ có thể kiếm tiền nhờ bán vé số ở buổi diễn rakugo.
Phần thưởng là gì? Đó là kinkato, loại kẹo chỉ được làm từ đường và nước.
Anh ấy chọn câu chuyện này sau khi cho nhóc lời khuyên.
Anh ấy đang cố dạy nhóc điều gì đó.
Rất nhiều người lén đi làm thêm.
Ryosuke là một trong số đó.
Ông ấy sống ở nơi mà ngày nay là Phường Taito.
Câu chuyện thật khác thường.
Các câu chuyện trong rakugo thường sẽ diễn biến qua hội thoại giữa các nhân vật,
nhưng câu chuyện này được kể hoàn toàn bằng lời dẫn chuyện.
Ông được giới thiệu công việc sơn tượng cáo
cho một quý bà ở bên kia đường.
Bà là một người đẹp, từng làm kỹ nữ ở Senju.
Kỹ năng tiếp chuyện của bà rất xuất sắc.
So với các câu chuyện khác, câu chuyện này khó lòng gây cười bằng cách đùa giỡn.
Nhưng nghe vẫn rất cuốn.
Sau khi buổi diễn kết thúc, các zenza tụ họp lại
để kiểm số tiền thu được từ việc bán vé số. Lẻng xẻng.
Một tay xã hội đen đi ngang qua và thầm nghĩ:
"À, hội học trò của Karaku đang tụ tập để đánh bạc". Ông đã hiểu lầm hoàn toàn.
Hồi đó, ở Edo tràn ngập các sới bạc chơi xúc xắc.
Càng nghe, mình càng biết thêm nhiều điều mới mẻ.
Thế giới trong câu chuyện liên tục được mở rộng.
Người ta gọi trò đó là "cáo".
Niềm vui của việc học.
Không ngờ rakugo có thể giải trí theo cách này!
Rất nhiều xúc xắc dùng trong các sới bạc được làm từ xương hươu.
Một cặp xúc xắc được làm từ hai loại xương khác nhau.
Thật tuyệt vời.
Rất khó để học và ghi nhớ mấy câu chuyện lịch sử này.
Chắc anh ấy nghiên cứu nhiều lắm.
Không chỉ mỗi câu chuyện này đâu.
Hả?
Với mọi câu chuyện mà anh Koguma kể,
anh ấy đều nghiên cứu bối cảnh lịch sử, phong tục và địa phương,
cặn kẽ đến từng chi tiết.
Tại sao lại thế ạ?
Một phần là do cá tính của anh ấy. Anh ấy vốn bi quan mà.
Anh ấy không tự tin trình diễn nếu chưa chuẩn bị kỹ lưỡng.
Nhưng lý do chủ yếu là…
Việc nghiên cứu giúp anh hiểu sâu hơn về câu chuyện.
Và có lẽ việc đó sẽ giúp anh có màn trình diễn giải trí hơn.
Nếu không thì nghiên cứu để làm gì?
Anh ấy khao khát kiến thức và vận dụng nó vào việc trình diễn.
Đó là phong cách rakugo của Arakawa Koguma.
Anh là Ryosuke hả?
Nghe nói anh đã lén chơi trò cáo.
Anh để nó ở đâu?
Ở trong chạn đằng kia kìa.
Chạn ư?
Cái quái gì đây?
Cáo chứ gì?
Không phải cái này! Ý tôi là xúc xắc cơ!
Muốn vui "xuất sắc" ấy à,
mời anh sang bên kia đường gặp kỹ nữ.
Koguma.
Sao cậu không thử vén tóc lên?
Dạ?
Bầy cáo ở Imado. Quả là lựa chọn khác thường.
Lần đầu tiên tôi được xem đấy.
Có gì đâu… Tôi chỉ làm mẫu thôi.
Cô bé có hiểu điều mình muốn nói không?
Theo nhiều cách, học điều mới có thể cải thiện rakugo.
Nhưng trước tiên rakugoka phải muốn học hỏi đã.
Để xem cô bé làm gì.
Được rồi, vậy là em sẽ tham dự Cúp Karaku.
Cô sẽ nộp đơn giúp em.
Cô sẽ làm vậy vì em ạ?
Không phải vì em.
Nhà trường cần biết học sinh nào sẽ tham gia.
Phải rồi.
À, còn một điều nữa ạ.
Cô có đề xuất cuốn sách nào nói về thời Edo không?
Sách ư? Em hỏi làm gì?
Em không biết mình sẽ học được gì hay sẽ áp dụng nó ra sao,
nhưng em cần kiến thức để tiến bộ.
Đó là cảm giác của em.
Cô chẳng hiểu ý em là gì.
Xin lỗi cô ạ.
Cô thích đọc sách nên đọc rất nhiều, nhưng em muốn đề xuất à?
Cuốn nào cũng được ạ.
Có quá nhiều thể loại để rút gọn.
Em thích đọc sách phi hư cấu lịch sử không?
Nhưng không thể thiếu tiểu thuyết của Yamamoto Shugoro.
- Cả bách khoa toàn thư, luận ẩm thực… - Một cuốn là được rồi ạ.
Cứ ngồi nghĩ sẽ chẳng đi đến đâu. Qua thư viện thôi.
- Dạ? - Em còn chờ gì nữa? Đi mau nào.
CÚP KARAKU
Chà, số lượng thí sinh gấp ba lần năm ngoái cơ à?
Lại còn vô số yêu cầu truyền thông nữa?
Cúp Karaku năm nay đã trở thành sự kiện lớn rồi.
Ai mà ngờ được chứ? Ngày nào cũng hỗn loạn và mất trật tự.
Điều đó đâu có gì sai?
Cứ nâng cao tiêu chuẩn,
biết đâu sẽ xuất hiện một tân binh rakugo tài năng.
KASHIO PHÓNG VIÊN
Lúc nào cậu cũng nói vậy.
Tôi sẽ nói cho đến khi được chứng kiến.
Hài kịch manzai và các tiểu phẩm hài đang thịnh hành,
tôi tin là rakugo cũng có thể đạt được thành công tương tự.
Tài năng trẻ luôn khởi xướng các xu hướng mới.
Lại nữa rồi.
Vì lẽ đó, tôi rất mong chờ Cúp Karaku năm nay.
Ta có Arakawa Issho, rakugoka vĩ đại nhất thế hệ của ông,
đứng đầu ban giám khảo toàn sao.
Dẫn chương trình là Arakawa Kaisei, một futatsume đang lên nhanh chóng.
Số thí sinh có năng khiếu thì đông gấp ba lần mọi năm.
Không lẽ nào năm nay lại không có chuyện gì xảy ra!
Jugemu Jugemu Goko-no-Surikirezu
Kaijari Suigyo No Suigyomatsu
Ungyomatsu Furaimatsu…
Ông có thể trích dẫn lời tôi.
Cúp Karaku năm nay sẽ là một sự kiện đặc biệt!
Chuyện phiếm của Akane!
Em biết rakugo ra đời khi nào và ra sao không?
Không ạ.
Từ thời Muromachi cho đến đầu thời Edo,
những người kể chuyện chuyên nghiệp là otogishu chuyên mua vui cho lãnh chúa.
Một trong số họ là nhà sư ở Chùa Seigan,
Anrakuan Sakuden. Em biết ông ấy không?
Không ạ.
Ông Sakuden đã biên soạn các chuyện hài của otogishu thành một cuốn sách.
Người ta cho rằng đó là nguồn gốc của rakugo.
Em biết rakugoka đầu tiên là ai không?
Không ạ…
Tsuyu Gorobei, một người kể chuyện ở Kyoto vào giữa thời Edo,
được gọi là cha đẻ của rakugo kiểu Kamikata.
Cùng thời, Edo có Shikano Buzaemon
và Osaka có Yonezawa Hikohachi nổi bật nhất.
Có gì không ổn à?
À, em chỉ đang nghĩ là từ nãy đến giờ em chỉ biết nói "không ạ".
Như vậy thì có vấn đề gì à?
Không ạ…
Biên dịch: Huy Hoàng