UMI
Cảm ơn em đã giúp đỡ suốt tuần qua!
Em đúng là vị cứu tinh!
Bọn chị sẽ nhớ em lắm.
Anh Miku, chị Hiiragi…
Cảm ơn anh chị đã đón nhận em!
Không, cảm ơn em mới đúng.
AKANE
Đây, thù lao của em, dù không nhiều lắm.
Em cảm ơn!
Anh rất biết ơn Kyo,
nhưng cậu ấy bảo tuần sau diễn à?
Vâng.
Khoan đã, tưởng em còn phải thi giữa kỳ?
Hả?
Em có rất nhiều việc phải làm đấy.
Em làm nổi không vậy?
Hai người nghĩ em là ai chứ?
Tất nhiên là em làm được!
MỘT TUẦN SAU
Hôm nay chúng ta diễn ở nhà dưỡng lão thật.
NHÀ DƯỠNG LÃO KAGAYAKI
Ôi trời, xin thứ lỗi.
Chắc cô cậu là rakugoka.
Tôi tên Tainaka. Hôm nay tôi phụ trách nơi này.
Tôi là Arakawa Kyoji.
Rất mong được hợp tác với anh hôm nay.
Tôi là Akane. Tôi cũng vậy.
Xin cảm ơn. Mời đi lối này.
Không có gì. Tôi luôn sẵn lòng.
Ôi, thật dễ thương.
Khán giả hôm nay là những người sống ở đây, phải không ạ?
Đúng vậy.
Nơi này thuê anh diễn để giải trí cho các cụ ông cụ bà.
Em hiểu rồi.
Tập làm quen đi.
Ưu điểm lớn nhất của rakugo là có thể trình diễn ở bất cứ đâu có đệm zabuton.
Có thể em thấy lo lắng khi ở chỗ xa lạ…
Lo lắng ấy ạ?
Không phải sao?
Không ạ. Thật ra, em thấy may mắn.
May mắn ư?
Em chỉ nghĩ…
Đây là khung cảnh sống thường ngày của khán giả hôm nay.
Chúng ta đa phần chỉ gặp khán giả khi họ đến địa điểm diễn, phải không?
Em biết đây là điều hiển nhiên,
nhưng nó giúp em nhận ra sự thật rằng họ đã dành thời gian để xem ta diễn.
Em mừng vì được đến đây hôm nay.
Không phải là em không háo hức được diễn,
nhưng giờ em chỉ mong họ tận hưởng buổi diễn.
Anh hiểu rồi.
Thái độ tốt lắm, nhưng đừng phấn khích quá nhé.
Em hiểu rồi.
Ta đã được ban quản lý cho phép.
Em sẽ diễn mở màn.
Em có 15 phút.
Muốn làm gì thì làm.
Anh đã bảo em nghĩ cách diễn rakugo làm hài lòng khán giả.
Để xem câu trả lời của em là gì.
Được rồi.
Chà…
Xin bắt đầu Lễ hội Rakugo tháng Năm.
- Chúc vui. - Em thật sự…
Em thật sự đã học được đủ thứ.
Để tỏ lòng biết ơn,
em sẽ cho anh câu trả lời thật ấn tượng!
Khán giả chưa được 20 người.
Tất cả đều là cụ ông và cụ bà.
Dĩ nhiên rồi. Đây là nhà dưỡng lão mà.
Mình có 15 phút để trình diễn.
Để xem mình có thể giải trí cho họ đến đâu.
Để khiến người khác cười thật lòng, em phải hiểu được tâm can họ.
Phải vậy không, anh Miku?
Trước tiên…
Hãy làm quen với họ.
Chào mọi người. Cháu tên là Akane.
Cháu mới 17 tuổi và vẫn đang học cấp ba.
- Sau khi tốt nghiệp… - Ái chà.
- …cháu sẽ làm đệ tử của Arakawa Shiguma. - Bằng tuổi cháu gái tôi.
Thật ạ? Bằng tuổi cháu sao?
Thưa bà, xin hỏi, bà bao nhiêu tuổi?
Bà 88 tuổi rồi.
Thật sao, 88 tuổi ạ? Nhưng bà trông trẻ lắm!
Trông bà chỉ như 87 tuổi!
Ở đây còn ai có cháu học cấp ba không ạ?
Chà, nhiều ghê!
Cứ xem như đây là cháu gái trình diễn cho ông bà
- và xin mời thưởng thức. - Hiểu rồi.
Cô bé đang thăm dò họ.
Cô bé đang cảm nhận tâm trạng.
Makura.
Phần mở đầu trước khi bước vào câu chuyện.
Rakugoka dùng khoảng thời gian này để hâm nóng và cảm nhận tâm trạng khán giả.
Mình nắm bắt được gần hết nơi này rồi.
Giờ chỉ còn ông ấy thôi.
Người duy nhất trông có vẻ đang chán.
Vậy thì mình sẽ cho ông ấy…
Hôm nay cháu sẽ trình diễn câu chuyện có tên Ca ngợi lũ trẻ.
Hy vọng mọi người kiên nhẫn với cháu và lắng nghe từ đầu đến cuối.
Chạm mắt lần cuối ạ?
Phải.
Người ta vẫn hay bảo là ánh mắt có thể nói lên nhiều điều.
Đó là kỹ thuật mà tiếp viên hàng không hay sử dụng.
Trước khi bỏ đi, họ sẽ nhìn vào mắt khách hàng và mỉm cười.
Điều đó sẽ tạo ấn tượng tốt.
Chỉ đơn giản vậy thôi ạ?
Chắc chắn rồi! Em cứ nghĩ đi.
Khi ai đó nhìn em và chỉ mỉm cười với em chứ không phải ai khác,
em sẽ cảm thấy mình thật đặc biệt.
Saburo! Tỉnh lại đi!
Mình không nhận ra cô bé nữa.
Trong rakugo, ta cần phải đối thoại với khán giả.
Dù không nói gì, ta có thể thu thập thông tin
từ đôi mắt, biểu cảm và thái độ chung của một người.
Bằng cách thấu hiểu và đáp lại cảm xúc của họ,
ta có thể kéo họ vào câu chuyện.
Và điều đó chỉ có thể làm được khi ta để tâm đến khán giả.
Người ta nói sự bắt chước là kiểu tâng bốc chân thành nhất,
nhưng bắt chước người khác cũng chỉ đến một chừng mực nào đó.
Em đã học hỏi rất tốt khi làm ở Umi. Và giờ…
Mình đã sẵn sàng!
Bắt đầu thôi!
Xin chào. Có nhà không, ông già?
Hả? À, là cậu à, Hachi?
Được rồi. Vào đi.
Cảm ơn nhé.
Hôm nay đến đây có việc gì?
Tôi nghĩ là tôi có thể được uống…
thả ga.
Ý cậu là sao?
Đừng giả vờ nữa. Tôi nghe hết rồi.
Tôi biết ông cho khách uống sake thả ga.
Thế thì ai mà từ chối? Vậy nên tôi mới đến đây.
Hả?
Cho tôi uống đi, đồ keo kiệt.
Ôi, đồ ngốc này.
Trên đời này làm gì có chuyện cho khách uống thả ga.
Tôi chỉ có rượu cho ba người.
Chỉ dành cho nhóm ba người.
Không phải thả ga à?
Vẫn câu chuyện đó, nhưng nghe rất khác.
Có sao đâu? Tôi đã đến tận đây rồi.
Ca ngợi lũ trẻ.
Hachigoro muốn uống rượu miễn phí
và đã được ông già dạy cách khen ngợi người khác,
nhưng lại làm hỏng việc do không chú ý.
Đây là tiết mục của zenza, một phần mở màn ngắn gọn.
À, tôi hiểu rồi.
Nếu người đó 45 tuổi thì tôi phải nói:
"Anh quá trẻ so với tuổi 45".
"Cứ tưởng anh mới ngũ tuần!"
Tứ tuần, không phải ngũ tuần.
Tứ tuần là sao?
Cậu chẳng biết một cái gì, nhỉ?
Tứ tuần là 40 tuổi.
Tức là đang khen người đó mới tầm 40 tuổi.
Một nhịp điệu nhẹ nhàng.
Có vẻ rất phù hợp với khán giả ở đây.
Thay đổi phong cách cho phù hợp với khán giả
là kỹ năng cần có của mọi rakugoka.
Cô bé đã rút kinh nghiệm từ lần trước.
Hôm nay không cần lo lắng về cô bé rồi.
…nếu họ đều 45 tuổi.
Nhỡ tôi bắt gặp người 50 tuổi thì sao?
Vậy thì khen họ trông như 45 hoặc 46 tuổi.
Được rồi. Nếu gặp người 60 tuổi thì sao?
Thì 55 hoặc 56.
Tôi hiểu rồi.
Nếu 70 tuổi thì sao?
Thì 65 hoặc 66 tuổi.
- Thế còn 80? - Thì 75 hoặc 76.
Còn 90?
Thì 85 hoặc 86.
Nếu 100 tuổi?
Cô bé đang đẩy nhanh tốc độ à?
Giống như xe hơi lên số và tăng tốc dần dần,
cô bé dần dần tăng tốc độ kể chuyện.
Vậy thì khen họ trông như 95 hoặc 96 tuổi.
Khán giả không hề nhận ra tốc độ đã tăng lên.
Đừng bảo là…
Em khiến khán giả thưởng thức câu chuyện theo tốc độ mà em muốn
bằng cách giúp họ làm quen dần với nó?
Hả? Anh còn tự làm mayonnaise sao?
Chi li thật.
Tất nhiên rồi!
Quy tắc số một là làm vui lòng khách.
Miễn là làm được điều đó thì anh có thể phục vụ các món mà anh thấy tự hào.
Sốc thật.
Chú tâm à?
Ta chắc Akane sẽ ổn thôi.
Con xin nói thẳng, cô bé có vẻ gặp khó khăn với điều đó.
Điều đặc biệt ở Akane…
là con bé quan tâm đến người khác và sẵn lòng học hỏi.
Có thể gần đây con bé hơi hoảng loạn sau khi chứng kiến học trò của ai đó,
nhưng con đừng lo.
Kiểu gì con bé cũng sẽ lại hướng ánh mắt của mình về phía khán giả.
Mừng quá.
Khán giả đang cười vì câu chuyện của mình.
Mình vui quá đi!
Ca ngợi lũ trẻ
là câu chuyện về kẻ không biết lắng nghe, nhưng vẫn tưởng mình rành.
Nghe rất giống mình gần đây.
Mình thấy đồng cảm với câu chuyện đó.
Sư phụ từng dạy mình một điều.
Nghe này, Akane.
Rakugo là một hình thức nghệ thuật được phát triển bởi dân thành thị thời đó.
Do đó, các nhân vật
đều là thợ mộc, ngư dân, chủ nhà và những người tương tự.
Đều là thường dân như chúng ta.
Vì vậy, ngày nào đó,
con sẽ thấu hiểu cảm xúc của nhân vật trong mấy câu chuyện này.
Vậy ạ? Nhưng họ ở thời xưa lắm rồi.
Yên tâm là con sẽ hiểu.
Mặc dù đời sống và tư duy có thể thay đổi,
nhưng nhịp đập trái tim con người từ xưa đến nay vẫn vậy.
Vì vậy, Akane,
hãy ra ngoài trải nghiệm mọi thứ.
Sống và đương đầu.
Bị tổn thương.
Một ngày nào đó, những trải nghiệm ấy sẽ giúp con trưởng thành.
Khi đó mình chưa hiểu ý sư phụ,
nhưng giờ mình đã hiểu.
Những trải nghiệm đó đã đưa mình đến thời khắc này.
Không có gì vô ích cả.
Tất cả đều có thể áp dụng vào rakugo!
Bao nhiêu tuổi?
Thằng bé mới sinh, chắc sắp được một tuổi.
Một ư? Chà! Trông trẻ hơn một tuổi nhiều!
Đồ ngốc. Nếu nó trẻ hơn một tuổi thì trông như bao nhiêu tuổi?
Nửa tuổi thôi!
Thật khó tin.
Rakugo quả thật…
rất vui!
Đó quả là một bất ngờ.
Hôm nay em cứ như người khác vậy.
Cứ tiếp tục phát huy nhé.
Cảm ơn anh nhiều!
Vì điều gì?
Vì mọi thứ ạ.
Anh đã giúp em nhận ra tầm nhìn của mình hạn hẹp thế nào.
Nhờ anh
mà giờ em càng thấy thích rakugo hơn.
Được rồi.
Dù chưa hiểu lắm, nhưng anh mừng vì giúp được em.
Anh đã nghe được câu trả lời
to và rõ ràng của em.
Giờ đến lượt anh thể hiện.
Anh sẽ cho em thấy khả năng của anh với tư cách tiền bối.
Ở sự kiện lần trước,
mình mải làm việc vặt ở hậu trường nên không được xem anh ấy diễn.
Đây sẽ là lần đầu tiên mình xem rakugo của anh Kyoji.
Tên cháu là Arakawa Kyoji.
Tư thế thật hoàn hảo.
Tư thế ngồi của anh ấy trông thật dễ chịu.
…người ta vẫn thường nói vậy.
Dân Edo gốc không mê tiền.
- Họ không thèm tiết kiệm. - Cô bé đã vượt qua thử thách.
- Họ kiếm được bao nhiêu, tiêu bấy nhiêu. - Vậy thì…
Mình sẽ cho cô bé thấy gì…
Ngày mai sẽ có làn gió mới.
- …qua màn trình diễn này? - Vậy đấy.
Họ rất vô tư lự.
Trời ạ…
Sao mình lại phải nhặt cái này chứ?
Một cái ví chết tiệt.
Bên trong có hẳn ba lượng, giấy tờ và một con dấu.
Theo giấy tờ thì ví này thuộc về Kichigoro ở khu thợ mộc Kanda.
Câu chuyện có tên…
Ba người mất một lượng.
Kintaro nhặt được ví trên đường.
Anh ta kiểm tra giấy tờ và con dấu bên trong,
rồi tìm được chủ nhân của nó là Kichigoro.
Nhưng dân Edo gốc không thích giữ tiền qua đêm.
Cả hai đều không muốn giữ ba lượng,
nên họ tranh cãi kịch liệt.
A, chính là nơi này.
Thấy rồi.
Trên biển có chữ "Kichi".
Hy vọng anh ấy có nhà.
Nếu không, biết làm gì với thứ này đây?
Cánh cửa trượt này trông mới ghê.
Mình phải xem thử mới được.
Anh ở đâu rồi?
À, anh ấy kia rồi.
Vậy ra đó là anh bạn Kichi.
Từng từ, từng cử chỉ đều chuẩn xác.
Đây là thứ rakugo tỉ mỉ và chu đáo.
Này! Đã tự nhận mình là dân Edo gốc thì đừng ăn cá béo như vậy chứ!
Một kẻ kỳ quặc xuất hiện.
Anh là thợ mộc Kichigoro, phải chứ?
Đúng vậy.
Tôi là thợ mộc Kichigoro đây. Còn anh là ai?
Tôi là thợ nề. Tên tôi là Kintaro.
Kintaro?
- Kintaro thì da phải đỏ chứ. - Hiểu rồi.
Kyoji không chỉ là một người nghiêm túc.
Anh ấy nghiêm túc đến nực cười!
Tôi đem ví đến trả cho anh đây.
Đây. Nhận đi.
Đồ ngốc, ai nhờ anh chứ? Đúng là ngốc hết chỗ nói!
Tôi không làm rơi ví.
Tôi cố tình để nó ở đó.
Tôi không quan tâm anh tìm thấy nó ở Yanagihara hay ở đâu!
Anh nói vậy, nhưng giấy tờ bên trong có tên anh trên đó.
Im đi, đồ ngốc! Tôi không muốn nhận tiền.
Anh cứ giữ cả đi.
Tôi trả lại tiền cho anh mà anh lại mắng tôi là sao?
Thật lố bịch!
Muốn đánh nhau hả? Vào đây.
Màn đối đáp trong câu chuyện đã đủ buồn cười,
nhưng sự nghiêm túc của anh ấy càng gây cười hơn!
Ôi, tha cho tôi đi!
Nhà bên lại cãi cọ rồi!
Này, ông chủ nhà!
Ông chủ nhà!
Kyoji.
Đừng cố làm người ta cười.
Con không đủ tinh ranh và khôn khéo để gây cười bằng mấy câu đùa dí dỏm.
Hãy diễn thật nghiêm túc.
Nhưng, thưa sư phụ, nếu chỉ nghiêm túc thì đâu thể gây cười.
Đúng. Chỉ nghiêm túc thì không vui chút nào.
Tuy nhiên…
nghiêm túc quá mức thì sẽ buồn cười.
Hãy duy trì sự nghiêm túc và biến nó thành thương hiệu của con.
Thứ đó sẽ trở thành một vũ khí mạnh mẽ của con.
Kichigoro và Kintaro cãi nhau kịch liệt xem ai nên giữ ba lượng,
cho đến khi họ quyết định để Ooka Echizen, phán quan ở Nam Edo, xét xử.
Kichigoro. Nghe nói khi Kintaro đến trả chiếc ví ngươi làm mất,
ngươi đã nổi giận và đánh hắn ta?
Có phải vậy không?
Đúng vậy, thưa ngài.
Tôi là dân Edo gốc. Tôi không nhận lại tiền đã mất.
Nên tôi bảo anh ta cứ giữ lấy.
Vậy sao?
Kintaro, sao ngươi không nhận ba lượng đó?
Chắc ngài đùa tôi.
Việc của ngài là dạy người ta trả lại của rơi.
Tôi không đủ tham lam để lấy ba lượng.
Vậy sao?
Vậy là cả hai ngươi đều khăng khăng không nhận tiền?
Quan hệ sư đồ trong rakugo rất kỳ lạ.
Sự phụ chẳng được lợi gì khi nhận học trò.
Chính ra, từ việc dạy lễ nghi, đưa ra các bài học về rakugo,
cho đến những thứ khác, họ chỉ toàn cho đi.
Mặc dù vậy…
Thôi được rồi.
Ta, Echizen, đã nghe lập luận của cả hai ngươi.
Ba lượng gây ra sự tranh chấp này sẽ thuộc về ta.
Giờ, ta sẽ ban thưởng cho cả Kichigoro lẫn Kintaro.
Hai ngươi được thưởng vì đã thể hiện sự rộng lượng của dân Edo gốc.
Mặc dù vậy,
sư phụ vẫn chăm sóc chúng ta như con mình.
Ông ấy trông chừng chúng ta mà chẳng nhận lại được gì.
Cảm tạ ông ấy bao nhiêu cũng không đủ.
Được rồi, tiếp tục nhé.
Vâng, thưa ngài.
Nếu Kichigoro nhận lại ví, anh ta sẽ có ba lượng.
Nếu Kintaro giữ ví, anh ta cũng sẽ có ba lượng.
Ta sẽ thêm một lượng vào ba lượng ta lấy
và giờ ta sẽ cho mỗi người hai lượng.
Đó là lý do tại sao, với tư cách tiền bối, anh sẽ rộng lượng với em.
Giống như cách sư phụ đã đối xử với anh.
Và anh vẫn sẽ làm người xứng đáng trao đi món quà này.
Con người trao sức mạnh cho lời nói của họ.
Vì vậy, là một con người,
đồng thời là một rakugoka,
anh sẽ đi trước và thị phạm cho em.
Anh sẽ làm một tiền bối khiến em muốn bắt kịp.
Phán quyết của ta là…
Ba người, mỗi người mất một lượng!
Tuyệt vời…
Đây là rakugo của anh Kyoji!
UMI
Vậy là đại thành công rồi hả? Anh mừng cho em!
Vâng!
Rakugo của anh Kyoji cũng tuyệt lắm!
À, em đã dùng thủ thuật học được ở đây
- cho phần mở đầu của em. - Phải rồi.
Cá nhân anh không thấy phiền,
nhưng có nhiều người không thích nghệ sĩ mở màn có phần mở đầu.
Hãy nhớ điều đó.
Em hiểu rồi!
Hơn nữa, nhớ gọi anh là anh Kyoji.
Kiểu như anh trai ấy ạ?
Đúng thế.
Trở thành học trò cũng giống như trở thành con của sư phụ.
Sư phụ là cha mẹ, còn học trò là con.
Tức là chúng ta như anh chị em một nhà.
Rakugoka thường gọi các tiền bối thân cận là anh hoặc chị để tỏ lòng kính trọng.
Rõ chưa, Akane?
Giờ em không nên nhìn vào trong.
Anh đã nghe được câu trả lời
to và rõ ràng của em.
Lần đầu tiên anh ấy gọi mình là Akane.
Vâng!
Cảm ơn vì đã dạy em, thưa anh Kyoji!
Tốt lắm.
Ôi, tuổi trẻ thật tuyệt vời.
Nhân tiện, em thi giữa kỳ ổn chứ?
Thôi chết!
"Thôi chết" ư?
"Thôi chết" là sao?
Ý em là…
Em cũng đang định ôn bài.
Đồ ngốc!
Anh đã bảo em rằng việc học là ưu tiên hàng đầu rồi mà!
Cấm em đồng hành với anh trong mùa thi! Tập trung vào việc học đi!
Bắt đầu từ mai, ngày nào cũng phải đem sách vở cho anh kiểm tra!
Đừng ngại!
- Sao tự dưng… - Anh sẽ kèm em học!
- …lại thành thế này? - Anh là tiền bối!
- Có nghe không, Akane? - Ôi, tuổi trẻ thật tuyệt.
Chuyện phiếm của Akane!
Anh Kyoji.
Xưng hô như vậy thật sự khiến em cảm thấy ta đã thân nhau hơn.
Phải. Xưng hô như vậy sẽ giúp người ta nhận ra ta chung phái và chung họ.
- Vâng. - Dù vậy…
rakugoka cũng hay gọi tiền bồi ở các phái khác là anh hoặc chị.
Hơn nữa, ở Kansai, họ dùng từ "huynh" thay vì "anh".
Dù vậy, em chỉ được phép xưng hô như vậy với cấp futatsume.
Với các tiền bối đã lên cấp shin'uchi,
việc em không gọi họ là "sư phụ" bị xem là một sự xúc phạm. Cẩn thận nhé.
- Em sẽ ghi nhớ. - Một điều nữa.
Em có thể gọi các sư phụ khác bằng "sư phụ" kèm tên của họ,
nhưng sư phụ mình thì chỉ là "sư phụ" hoặc "sư phụ của con".
Quan hệ giữa sư phụ và học trò giống như quan hệ cha con. Em hiểu chưa?
À, nó giống như kiểu em chỉ gọi bố em là "bố",
nhưng gọi bố bạn khác là "bố" kèm tên bạn đó.
Đồ ngốc!
Em phải tỏ lòng kính trọng bằng cách gọi họ là "bố của" chứ không chỉ là "bố"!
Vâng ạ.
Biên dịch: Huy Hoàng